Page 70 - Demo

Sulltan Sulejmani I, Madh%u00ebshtori1Zgjerimi i Perandoris%u00eb Osmane n%u00eb territoret evropiane Zgjerimi nisi me luft%u00ebrat kund%u00ebr Hungaris%u00eb n%u00ebn drejtimin e sulltan Sulejmanit I, Madh%u00ebshtorit. P%u00ebr pushtimin e saj, sulltanit iu desh%u00ebn kat%u00ebr luft%u00ebra gjat%u00eb viteve 1521-1541. N%u00eb betej%u00ebn e Moha%u00e7it (gusht 1526), forcat hungareze n%u00ebn drejtimin e Ludovigut II p%u00ebsuan disfat%u00eb. Gjat%u00eb luft%u00ebs s%u00eb tret%u00eb (1529), sulltani rrethoi Vjen%u00ebn, e cila q%u00ebndroi me gjith%u00eb bombardimin e r%u00ebnd%u00eb. Osman%u00ebt p%u00ebsuan humbje t%u00eb m%u00ebdha. Faza e kat%u00ebrt p%u00ebrfundoi me humbjen e mbretit austriak. Hungaria u kthye n%u00eb nj%u00eb provinc%u00eb t%u00eb zakonshme t%u00eb perandoris%u00eb, me emrin Pashall%u00ebku i Budinit. Osman%u00ebt iu drejtuan edhe Moldavis%u00eb, duke formuar nj%u00eb sanxhak n%u00eb zon%u00ebn kufitare me Ukrain%u00ebn. N%u00eb vitet '40, Shteti Osman zhvilloi disa luft%u00ebra me Karlin V, me venecian%u00ebt dhe me Pap%u00ebn e Rom%u00ebs, duke u shkaktuar humbje t%u00eb konsiderueshme, aq sa Venediku u detyrua t%u00eb l%u00ebshonte disa qytete n%u00eb Dalmaci dhe t%u00eb jepte nj%u00eb shum%u00eb t%u00eb madhe.Duke par%u00eb forc%u00ebn ushtarake t%u00eb Shtetit Osman, drejtuesit e shteteve evropiane u p%u00ebrpoq%u00ebn t%u00eb kishin marr%u00ebdh%u00ebnie t%u00eb mira ose, t%u00eb pakt%u00ebn, t%u00eb siguronin neutralitetin e tij. M%u00eb aktiv u tregua mbreti francez, i cili n%u00ebnshkroi disa marr%u00ebveshje gjat%u00eb luft%u00ebs kund%u00ebr habsburg%u00ebve. Marr%u00ebveshja u n%u00ebnshkrua n%u00eb disa artikuj (kapituj), e njohur si marr%u00ebveshja e kapitulacioneve. Sipas saj, do t%u00eb mbret%u00ebronte paqja dhe miq%u00ebsia, qarkullimi i lir%u00eb i shtetasve, tregtia e lir%u00eb, n%u00eb nj%u00eb koh%u00eb kur %u00e7mimet e mallrave evropiane ishin m%u00eb t%u00eb ul%u00ebta sesa ato osmane, si dhe do t%u00eb sigurohej paprekshm%u00ebria e francez%u00ebve n%u00eb Shtetin Osman. Pas Franc%u00ebs, lidh%u00ebn marr%u00ebveshje edhe shtetet e tjera evropiane. Luft%u00ebra t%u00eb gjata u zhvilluan me Austrin%u00eb, t%u00eb cilat p%u00ebrfunduan me Paqen e Sitvatorit (1606). Sipas saj, ruhej gjendja e paraluft%u00ebrave. Qeveria austriake fitoi t%u00eb drejt%u00ebn e t%u00eb qenit mbrojt%u00ebse e popullsis%u00eb katolike n%u00eb Perandorin%u00eb Osmane.Lufta m%u00eb e gjat%u00eb q%u00eb Shteti Osman zhvilloi me Austrin%u00eb, qe n%u00eb vitin 1683. Vjena u rrethua p%u00ebr her%u00eb t%u00eb dyt%u00eb. Rrethimi zgjati dy muaj. Vjenez%u00ebt, t%u00eb ndihmuar edhe nga mbreti polak, u shkaktuan humbje osman%u00ebve. Kjo disfat%u00eb ngjalli shpresa p%u00ebr d%u00ebbimin e osman%u00ebve nga Evropa, me nj%u00eb bashkim forcash. K%u00ebshtu, u krijua (1684) koalicioni me emrin %u201cLidhja e Shenjt%u00eb%u201d midis shteteve: Austri, Poloni, Venedik, Malt%u00eb e Rusi. Dy vjet m%u00eb von%u00eb, ushtrit%u00eb e koalicionit mor%u00ebn Bud%u00ebn dhe Beogradin. Tiparet e politik%u00ebs osmane n%u00eb BallkanShteti Osman nuk ndoqi t%u00eb nj%u00ebjt%u00ebn politik%u00eb ndaj vendeve t%u00eb Ballkanit. N%u00eb Moldavi, Vllahi e Transilvani, t%u00eb cilat iu n%u00ebnshtruan pa luft%u00eb, u zbatua sistemi i principatave vasale t%u00eb krishtera. Ato qeveriseshin nga n%u00ebpun%u00ebs vendas (bojar%u00eb). Ai organizonte jet%u00ebn e brendshme me rregullat vendase, kishte ushtrin%u00eb dhe administrat%u00ebn, ark%u00ebn dhe policin%u00eb. Ai ishte i detyruar t%u2019i dor%u00ebzonte pushtetit osman nj%u00eb shum%u00eb vjetore. N%u00eb k%u00ebto provinca u lan%u00eb po ato forma t%u00eb pron%u00ebsis%u00eb q%u00eb Perandoria Osmane dhe Ballkani (shek. XVI-XVIII)3.5Gjat%u00eb shekujve XV-XIX, postin e kryeministrit (Vezirit t%u00eb Madh) e kan%u00eb mbajtur rreth 33 shqiptar%u00eb. Koha e p%u00ebrgjithshme e qeverisjes s%u00eb Shtetit Osman i kalon 112 vjet ose nj%u00eb t%u00eb pest%u00ebn e koh%u00ebs s%u00eb p%u00ebrfshirjes s%u00eb tokave shqiptare n%u00eb shtetin osman. Mbi 21 vjet, kryeministrat shqiptar%u00eb kan%u00eb dal%u00eb nga familja shqiptare e Qyprylinjve nga Berati. M%u00eb i madhi prej tyre ishte Fazlli Ahmet Qypryliu, i cili drejtoi shtetin p%u00ebr 15 vjet, deri n%u00eb mosh%u00ebn 41-vje%u00e7are.Grimc%u00eb historike68